Author Archives: admin

Denk niet aan De Stijl!

een mooi verslag van Richtje Reinsma die STIJL zag op 12 mei

Denk niet aan De Stijl! 

‘Zo heb ik nog nooit gespeeld,’ onderbreekt acteur Peter Kolpa zichzelf aan het begin van de voorstelling De Stijl. Kolpa staat te midden van een woest decor dat geen voor- of achterkant lijkt te hebben, terwijl zijn publiek zich hoog boven hem bevindt en hem van drie zijden inlijst vanachter een balustrade. We zijn in het Rietveldpaviljoen in Amersfoort, waar theatergezelschap Rood Noot samen met een gelegenheidscoalitie van scenografen, kunstenaars, muzikanten, acteurs en hun honden op locatie een voorstelling heeft voorbereid ter viering van 100 jaar De Stijl.

De verwarring van Kolpa spiegelt die van het publiek. De voorstelling vormt eerder een verzet tegen De Stijl dan een huldiging ervan, en lapt gangbare toneelwetten aan zijn laars. Er is geen scenario, geen structuur, geen andere afspraak dan dat er gezamenlijk geïmproviseerd zal worden op basis van een verzameling teksten en zelfgemaakte rekwisieten in een deels flexibel decor.
De manifestatie schijnt geen andere grenzen te kennen dan die van het gebouw. Daarbinnen hoort alles wat er gebeurt erbij. Er zijn geen coulissen, er is geen podium, de stoelen voor het publiek zijn facultatief en staan bij aanvang opgeklapt tegen een muur. De acteurs worden uit- en aangekleed onder de neus van het publiek, de scenografen passen het decor en de belichting aan terwijl de voorstelling speelt, de muzikanten verplaatsen de piano en het drumstel halverwege de avond naar het midden van de ruimte.
De Stijl vertolkt door Rood Noot is een viering van de ontregeling, een woeste ontmanteling van het type stelligheid waar de mannen van De Stijl en hun manifestenschrijvende collega-avantgardisten patent op hadden. ‘Het voornemen verpest alles,’ zegt een acteur op zeker moment. Het zou het credo van de avond kunnen zijn. Dit stuk is een waagstuk, een collectieve en multidisciplinaire improvisatie. Dat vergt grote oplettendheid tussen de performers onderling. Ze houden elkaar dan ook nauwlettend in het oog, hun blikken trekken continu nerveuze lijnen door de ruimte. Wij, de toeschouwers, zitten in een web van kruisende blikken.

Soms zijn het nauwelijks scènes te noemen, de situaties die in en uit elkaar schuiven tijdens de zoektocht naar vorm, waarbij elke vondst maar kort wordt benut of benoemd en dan weer losgelaten. Het is een eb en vloed van concentratie en ruis, van treffende en rommelige momenten. Ik hoor Joep Hendrikx tegen actrice Myrthe Boersma zeggen: ‘Je kan niet aan niks denken. Maar: denk niet aan De Stijl! Niet aan De Stijl denken!’
Na afloop van de voorstelling krijg ik net zo min vat op wat ik heb meegemaakt als tijdens. Is dit nu een interessante mislukking of een geraffineerd succes? Vormden de scheve ogenblikken dat we niet samen ‘in het moment’ zaten het noodzakelijke contrast met de rake momenten waarop we dat wel deden? Is onvoorspelbaarheid per definitie spannend? In dit geval is het dat wel, al is het wennen om een acteur om de haverklap tijdens de voorstelling te horen zeggen dat hij zenuwachtig is.

Kunstenaar Couzijn van Leeuwen, die schitterende papieren en kartonnen kostuums, meubelstukken en wanden voor de voorstelling maakte, vraagt in het voorbijgaan: ‘Is het een beetje wat je in gedachten had?’ ‘Ik had niets in gedachten!’ zeg ik terug. Maar dat is natuurlijk niet waar. Het gekke met verwachtingen is juist, dat je vaak pas met terugwerkende kracht merkt dat je ze kennelijk hebt gehad, als ze niet blijken te zijn uitgekomen. Toch kom je er niet meer achter wat ze dan precies inhielden. Deze voorstelling onttrekt zich doelbewust aan verwachtingen. Zowel die van het publiek als van de optredende makers. Dat is paradoxaal genoeg precies de bedoeling.
Ik ben benieuwd of dit herhaalbaar is, niet letterlijk maar qua effect. Niet helemaal natuurlijk. Of toch? De voorstelling eindigt als Kolpa aan een toeschouwer vraagt: ‘Hoe laat is het eigenlijk?’ Het blijkt tien uur. ‘Best laat…’ overweegt Kolpa. ‘Het lastige is, hoe brei je er een eind aan?’ Een van de muzikanten zegt troostend: ‘Je kan morgen opnieuw beginnen. Het is maar even afgelopen.’ Het publiek begint aarzelend te klappen. De acteurs heffen in koor een weemoedig gejank aan.

 

STIJL – vrijdag 12 mei

STIJL vrijdag 12 mei. Rietveldpaviljoen Amersfoort. Foto’s Baldwin Henderson

STIJL – vooraf

Voor STIJL 10-12 mei. Rietveldpaviljoen Amersfoort. Foto’s Baldwin Henderson