Tag Archives: essays

michel de montaigne – onze verlangens nemen toe als ze worden tegengewerkt (fragment)

‘Geen argument zonder tegenargument, zegt de wijste filosofische school. [Seneca]

Ik zat daarnet te denken aan die mooie raad van een klassieke wijsgeer om niet te zeer aan het leven te hechten: “Geen enkel bezit verschaft je vreugde, tenzij je op het verlies daarvan bent voorbereid. De angst iets te verliezen is even pijnlijk als het verlies zelf.” En daarmee wilde hij zeggen dat je niet echt kunt genieten van het leven zolang je bang bent het kwijt te raken. Maar je zou daarentegen in kunnen brengen dat het bezit hiervan ons des te dierbaarder wordt en dat wij het des te meer omarmen als wij er minder zeker van worden en onze vrees toeneemt dat wij het kwijtraken. Want zoals vuur feller wordt bij koude, is het maar al te duidelijk dat onze wil sterker wordt bij tegenwerking.’

uit Michel de Montaigne De Essays vertaling Hans van Pinxteren

michel de montaigne – je roem niet delen met anderen (fragment)

‘Van al ‘s werelds dwaasheden is de meest verbreide wel het najagen van eer en roem; en wij vinden met ons allen deze waanbeelden en loze woorden, die geen enkel houvast bieden, zo belangrijk dat wij er zelfs essentiële en materiële goederen als rijkdom, rust, gezondheid, ja ons leven voor opofferen:

De roem betovert met zijn innemende stem
De trotse sterveling, maar zo mooi als hij lijkt
Het is niets dan echo, waan, slechts een schim
Die bij bij het kleinste zuchtje al verdwijnt.

[…] zoals Cicero zegt willen zelfs zij die dit verlangen bestrijden nog op de titelpagina van de boeken die ze ertegen schrijven hun naam zien staan, en dromen zij ervan beroemd te worden door de roem te verachten. Over de rest valt te praten: we geven aan onze vrienden, als ze in nood zijn, ons geld en zelfs ons leven; maar dat men een ander laat delen in zijn eer en roem, dat zie je niet gauw gebeuren.’

uit Michel de Montaigne De Essays vertaling Hans van Pinxteren
cursief uit Torquato Tasso Jeruzalem bevrijd

michel de montaigne – over de roem (fragment)

‘Onze ziel moet haar rol niet spelen voor de buitenwereld, maar in onze binnenkamer, in het diepst van onszelf, waar alleen onze eigen blikken doordringen; daar beschermt ze ons tegen de angst voor de dood, tegen smart en zelfs tegen de smaad; zij staalt ons tegen het verlies van onze kinderen, onze vrienden en ons fortuin, en als de nood aan de man komt, begeleidt ze ons ook in de gevaren van de oorlog. Niet om de een of andere winst, maar om de eer die uit de deugd zelf voortkomt.

Dat levert een winst op die heel wat groter en begerenswaardiger is dan de eer en de roem die slechts berusten op het gunstige oordeel dat anderen over ons vellen.
[…] Is het verstandig het leven van een wijze afhankelijk te maken van het oordeel der dwazen?

uit Michel de Montaigne De Essays vertaling Hans van Pinxteren

montaigne – over de nadelen van een hoge positie


‘Omdat grootheid voor ons nu eenmaal onbereikbaar is, moeten wij er maar kwaad over spreken om ons af te reageren. Trouwens, ergens gebreken in ontdekken, is nog niet meteen het de grond in boren. In elk ding zijn wel gebreken te vinden, hoe mooi en begerenswaardig het ook is. In het algemeen geniet een hoge autoriteit het duidelijke voordeel dat hij van zijn hoge positie neer kan dalen als hij dat wil, en dat de keuze tussen de twee omstandigheden vrijwel geheel aan hem is. Want van een hoogte val je niet zomaar. Meestal kun je ervan afdalen zonder te vallen. Wel hechten we mijnsinziens te veel waarde aan een hoge positie, en ook aan het
besluit van iemand die wij zo’n status zien of horen afwijzen, of die daar uit eigen beweging afstand van doet.’

uit Michel de Montaigne De Essays (vertaling Hans van Pinxteren, 2005) Derde Boek

foto’s: Grand Paradiso (4061m), Italië – op de grens van de regio’s Valle d’Aosta en Piemonte

montaigne – over woede

‘Er bestaat geen emotie die de zuiverheid van ons oordeel meer afbreuk doet dan de woede. Niemand zou zich één moment bedenken de doodstraf uit te spreken over een rechter die uit woede een verdachte veroordeelt. Waarom mogen vaders en schoolmeesters in hun woede dan nog wel kinderen tuchtigen en met de zweep slaan? Dat is geen terechtwijzing meer, dat is wraak nemen. Een kastijding dient bij kinderen te werken als een medicijn. Zouden wij het van een medicus accepteren dat hij verbeten en verbolgen is op een patiënt?

En zelf zouden wij, als we juist willen handelen, nooit tegen onze bedienden de hand mogen opheffen zolang de woede in ons raast. Zolang ons bloed kookt en de opwinding niet geluwd is, moeten wij geen stappen nemen.
[…] De mensen bij mij thuis die het recht hebben boos te worden adviseer ik altijd om in de eerste plaats een goed gebruik van hun woede te maken en die niet bij elke kleinigheid te luchten, omdat je daarmee het effect vermindert: als je voortdurend raast en tiert zal niemand er meer acht op slaan, omdat men eraan gewend is. […] Daarnaast adviseer ik ze hun woede goed te richten en ervoor te zorgen dat hun berisping terechtkomt bij de persoon over wie ze zich beklagen, want gewoonlijk schreeuwen ze al voor hij aanwezig is en blijven ze nog tijdenlang doorschreeuwen als hij weer is vertrokken.
[…] Als ik kwaad word, reageer ik zo heftig, maar ook zo kort als ik maar kan en met zomin mogelijk ophef. Ik laat mij snel gaan en trek fel van leer, maar ik raak niet zo van streek dat ik in het wilde weg allerlei scheldwoorden braak. Ik zorg ervoor dat mijn opmerkingen raak zijn en de ander zo veel mogelijk krenken; want doorgaans gebruik ik alleen mijn tong.
[…] Hoe korzeliger ik met het klimmen der jaren word, hoe meer ik mijn best doe daar niet aan toe te geven; zo zal ik, als het aan mij ligt, al naar ik mij op grond van mijn leeftijd meer kan verontschuldigen voor mijn driftbuien en nukken, zulke buien in het vervolg des te minder in werkelijkheid hebben; en dat terwijl ik in het verleden toch al niet een van de meest opvliegende karakters was.’


uit Montaigne De Essays (vertaling Hans van Pinxteren 2005) Derde Boek (1571-1592)